شیروان:

شیروان:

شهرستان شیروان در 773 کیلومترى تهران قرار دارد. قسمت شمالى شیروان کوهستانى و داراى آب و هواى سرد است. قسمت جنوب آن به دلیل (رودخانه اترک) آب و هواى معتدل دارد. آثار بجامانده قبرهاى زرتشتیان نشان می‏دهد که شیروان قبل از اسلام نیز مسکونى بوده و قدمت طولانى دارد. مردم شیروان در سال 31 هجرى قمرى در زمان خلافت عثمان به دین اسلام گرویدند. شهر شیروان در دوره خوارزمشاهیان آباد بود. در حملات گورکانیان ، آسیب فراوان دید. در دوران صفویه توسط شاه عباس ، عشایر کرد براى جلوگیرى از حملات ازبک‏ها به این منطقه کوچانده شدند. این شهر در دوران حکومت قاجار یکى از مناطق مهم درگیرى‏هاى محلى بود. شهر شیروان در سال‏هاى اخیر، با اسلوب جدید ، تجدید بنا شده است.

میدان امام علی شیروان

شیروان‌در زمان اشکانیان در زمره قلمرو آنان‌قرار داشته و وجود گورهای زرتشتی و آثار تاریخی در نقاط گوناگون ناحیه شیروان، نه تنها بر شناخت رویدادهای تاریخی شیروان در پیش از تاریخ کمک می نماید، بلکه آبادی و اهمیت این شهر را در آن زمان نشان می دهد. مهم‌ترین صنایع دستی مردم شیروان را فرش‌بافی، خرسک، قالیچه، گلیم، جاجیم بافی، نمدمالی، پوستین دوزی، بافتن دست‌کش، جوراب، شال‌گردن، کلاه، پایتابه، چوخه، چوخا، کیسه حمام، خورجین و جوال تشکیل می‌دهد. فرش بافی و قالیچه بافی و خرسک نیز در میان مردم این شهرستان رایج است.قالی های بافته شده بیش‌تر با طرح قالی مشهد و نقش‌های ترنج عرضه می‌شود. کلاه یا عرقچین به گونه نیم‌کره است و نقش‌های مرتب و جالبی با ابریشم روی آن ایجاد می‌شود نقش‌های جودانه، علقیش، دندون موشی و گل جقه ای عرضه می‌شود. گلیم را در شیروان پلای هم می گویند بافت آن به وسیله کارگاه‌های افقی و در روی زمین است به واسطه رونق فرش بافی گلیم بافی رونق یافته است. در شیروان نوازندگان حرفه ای را بخشی می گویند . این نوازندگان محلی معمولا در صدر مجلس می نشینند و به عنوان مقدمه حتما شعری از شاعر معروف ترک زبان(نوایی) می خوانند. اماج کماج و عقیقه دو غذای معروف محلی شهرستان شیروان است.

مکان های دیدنی و تاریخی - شیروان:

مکان های تاریخی و دیدنی شهرستان شیروان عبارت اند از:
آرامگاه بی‌بی حنیفه، آرامگاه تیموری در 6 کیلومتری شیروان، آرامگاه معصوم زاده امام یحیی، امام زاده حمزه در 6 کیلومتری شمال باختری شیروان، امام زاده محمد رضا، برج و باروی تیموری، تپه ارگ در جنوب باختری شهر کنونی شیروان، تپه (قلعه) اسرار، تپه زیارت، تپه ماسوره شیروان، حسنیه حاج آخوند، شهرپیشین، غار پوستین دوز، غار کافر، قزلرقلعه زیدر، قزلرقلعه زوارم، قزلرقلعه اوغار، قزلرقلعه تفتازان، گمرک تپه و گبرخانه.

زووارم شیروان

صنایع و معادن - شیروان:

صنایع و کارخانه های شیروان، عبارتند از: کارخانه قند هزار تنی، کارخانه اسفنج و الیاف، نیروگاه گازی، کارخانه کشمش پاک کنی، یخ سازی، کارتن سازی، ریسندگی و بافندگی، کارخانه سیمان و آرد. بازرگانی در شیروان به گونه خرید مازاد تولیدات کشاورزان، دام‌داران و باغ‌داران، صدور تولیدات کارخانه های قند، الیاف و کشمش و صدور کشمش به خارج از کشور صورت می گیرد.

کشاورزی و دام داری - شیروان:

شیروان از گذشته دور زمین های حاصل‌خیزی داشته و از لحاظ تولید گندم، و جو سرشناس است. کشاورزی در شیروان تا پیش از سال 1337 هـ . ش، ‌بیش تر به گونه سنتی انجام می گرفت، اما با ایجاد کارخانه قند شیروان، ورود ابزار و ماشین آلات کشاورزی و کندن چاه های ژرف و نیمه ژرف، آبیاری به روش باران مصنوعی و استفاده از کود شیمیایی، تحولی بزرگ در کشاروزی این سامان به عمل آمد. دام‌داری و دام‌‌پروری از فعالیت های اقتصادی مردم شیروان است. نواحی دشتی و کوهستانی شیروان، دارای مرتع، دره ها و دامنه های سرسبز و خرم و باغ های بسیار است، که مکان مناسبی برای تعلیف دام هاست. دام‌داری و دام‌پروری به روش های سنتی کوچ رو، و سنتی بدون کوچ کشاورزان دام‌دار صورت می گیرد. گاوداری نیز به گونه سنتی و صنعتی رواج دارد. از گاوهای نژاد خارجی مانند: هلندی، استرالیایی و اسراییلی، در بخش های شیری و گوشتی استفاده می شود. مرغ‌داری نیز به روش سنتی و صنعتی در این ناحیه انجام می شود.

مشخصات جغرافیایی - شیروان:

شهرستان شیروان با پهنه ای حدود 2279 کیلومتر مربع، در شمال استان خراسان، در مسیر راه مشهد – بجنورد قرار دارد. این شهرستان از سوی شمال به جمهوری ترکمنستان، از باختر به شهرستان بجنورد، از خاور به شهرستان قوچان و از جنوب به شهرستان اسفراین محدود است. این شهرستان آب و هوایی کوهستانی با زمستان های سرد – خشک و آرام دارد. بیش ترین درجه حرارت این ناحیه از 38+ و کم ترین درجه حرارت نیز، 20- درجه سانتیگراد می باشد. شهر شیروان در مسیر راه آسفالته اصلی مشهد – گرگان، از نظر جغرافیایی در 37 درجه و 23 دقیقه و 30 ثانیه پهنای شمالی و 57 درجه و 54 دقیقه و 30 ثانیه درازای خاوری و بلندی ‌1160 متر از سطح دریا قرار دارد. شیروان از مرکزیت ویژه ای برخوردار بوده و دارای راه هایی، به شرح زیر است:

1- راه شیروان – قوچان – مشهد، به درازای 200 کیلومتر
2-
راه شیروان – بجنورد، به درازای 60 کیلومتر
3-
راه شیروان – درگز، به درازای 180 کیلومتر

وجه تسمیه و پیشینه تاریخی - شیروان:

در مورد نام‌گذاری شهر شیروان، داوری هایی وجود دارد. برخی آن را به شیربانانی منسوب می دانند ه در سده های گذشته در جنگل های ناحیه شیروان به شکار و نگاهداری شیر اشتغال داشته اند. از سوی دیگر عده ای شیروان را به نقش شیری وابسته می دانند، که شکل آن، در دامنه شمالی کوه «اغزقاپوقلی» دیده می شود. کوه های قراول، چنگه و اغزقاپوقلی در نزدیکی و جنوب شهر شیروان قرار دارند و روی هم رفته به شیرکوه سرشناس هستند. سنگ تشکیل دهنده شکل شیر، با دیگر سنگ های کوه اغزقاپوقلی از نظر جنس، گونه و رنگ تفاوت دارد و هر بیننده ای، این وجه تمایز شکل شیر را می بیند. با توجه به آثار تاریخی و گورهای زرتشتی ای که در این ناحیه وجود دارد، کهن بودن شهر تأیید گشته و این وجه تسیه درست تر به نظر می رسد.
شیروان‌در زمان اشکانیان در زمره قلمرو آنان قرار داشته و وجود گورهای زرتشتی و آثار تاریخی در نقاط گوناگون ناحیه شیروان، نه تنها بر شناخت رویدادهای تاریخی شیروان در پیش از تاریخ کمک می نماید، بلکه آبادی و اهمیت این شهر را در آن زمان نشان می دهد. شهرهای خراسان، از جمله شیروان، بین سال های 31 و 32 هـ . ق، در روزگار خلافت عثمان، به دست مسلمانان افتاد. در زمان حکومت طاهریان، صفاریان و سامانیان، شیروان یکی‌از آبادی‌های پر‌جمعیت و آباد بوده است. سلطان محمود غزنوی در بازگشت از هندوستان از مسیر راه مشهد - طرقی - شیروان، یک شبانه روز در روستاهای دهستان گلیان شیروان،‌ اردو زده است؛ به طوری که این محل را تخت سلطان محمود نیز می نامند. مغولان در 618 هـ . ق، شهرهای خراسان، از جمله شیروان را گشودند و به کشتار و چپاول پرداختند. شیروان در 874 هـ . ق، به دست تیمورلنگ افتاد.
شیروان در زمان صفویه از اعتبار و اهمیت ویژه ای برخوردار شد و در زمان شاه عباس بزرگ، کردان جنگجو به این ناحیه کوچ کردند. شاه عباس صفوی چند بار، از جمله در 1007 هـ . ق، به خراسان که مورد تاخت و تاز مردمان گوناگون بود و هم چنین به شیروان، مرکز حکومت ایلخانی سفر کرده است. نادرشاه افشار در 24 شوال 1148 هـ . ق، به پادشاهی رسید و رضاقلی میرزا، پسرش را فرمانروای خراسان، از جمله شیروان کرد.
در 1210 هـ . ق، آقا محمد خان قاجار هنگام رفتن به مشهد، از شیروان گذشت و امیر گونه خان، حاکم شیروان نسبت به وی اعلام وفاداری کرد. در روزگار محمد شاه قاجار، شیروان یکی از نواحی مهم درگیری های حاکمان محلی، از جمله حاکمان شیروان و بجنورد بود. ناصرالدین شاه قاجار، دوبار در سال های 1284 و 1300 هـ . ق، به خراسان سفر و از شیروان نیز دیدن کرد.

اماکن مذهبی - شیروان:

امامزاده حمزه رضا - شیروان‏: این آرامگاه در شش کیلومترى شیروان واقع شده و آثار دوران غزنوى (قرن پنجم هجرى) است. این بنا از آجر و گچ و چوب ساخته شده است. در جانب جنوبى بقعه ، ایوان مستطیل شکل بزرگى قرار دارد که در دو سوى آن ، دو تالار مستطیل شکل دو طبقه بصورت قرینه ایجاد شده است. دو جانب غربى و شرقى حرم با ایوان و دو غرفه قرینه‏ سازى شده‏اند. در ضلع شمالى نیز ایوانى در وسط و چهار غرفه در دو جانب وجود دارد. ضریح حرم به شکل مکعب مستطیل مشبک چوبى ، در وسط حرم واقع شده است. در مجاور بقعه بناى چهار تاقى (مقبره تیمورى) قرار دارد که بنام تپه تیمورى معروف است. امامزاده حمزه رضا را فرزند امام موسى بن جعفر (ع) می ‏دانند. این بنا در شمار آثار تاریخى ایران به ثبت رسیده است.

آرامگاه شیخ آذری - شیروان: بناى این آرامگاه در جنوب شهر اسفراین و در شمال شرقى خرابه‏هاى شهر بلقیس واقع شده است. ساختمان این بنا از خشت خام ساخته شده و سقف آن چوبى است و مقبره در وسط قرار دارد. قطر پى این بنا بیش از یک متر است و اتاق مجاور آرامگاه تخریب شده است. ارتفاع قبر شیخ آذرى 80 سانتى متر است که فاقد سنگ قبر می‏باشد و با موزائیک سامان یافته است. چون این آرامگاه فاقد متولى و نگهبان بوده است ، لذا در طول زمان ساختمان بنا توسط سود جویانى که به دنبال گنج و اشیاى عتیقه بوده‏اند حفارى گردیده و آسیبهاى فراوانى به آن وارد شده است.

آثار تاریخی - شیروان:

آرامگاه تیموری - شیروان: این‌ بنای تاریخی‌ در6 کیلومتری‌ شیروان‌ و در قسمت‌ شمال‌ شرقی‌ مقبره‌ امامزاده‌ حمزه‌رضا (ع‌) واقع‌ شده‌ است‌. بنای‌ مقبره‌ مربوط‌ به‌ دوران‌ تیموریان‌ (سال‌ 785 هجری قمری) است‌. ساختمان‌ مقبره‌ خشتی‌ و نمای‌ خارجی‌ آن ‌، هشت‌ ضلعی‌ است‌. قسمت‌ داخلی‌ بنا چهار گوشه‌ است‌. ارتفاع‌ گنبد آن‌ از قسمت‌ فوقانی‌ بنا 5/2 متر است‌. مقبره‌ تیموری‌ به‌ یکی‌ از سرداران‌ معروف‌ امیر تیمور گورکان‌ تعلق‌ دارد. این‌ مقبره‌ در زیر دارای ‌نقب‌ هایی‌ به‌ طرفین‌ است‌ که‌ یکی‌ از این‌ نقب‌ها تا فاصله‌ 200 متری‌ ادامه‌ دارد. قسمت‌ داخلی‌ بنا ، گچبری‌ وبالای‌ سردرها ، دورتادور به‌ رنگ‌ فیروزه‌ای‌ گچبری‌ و کتیبه‌ نویسی‌ شده‌ است‌.

جغرافیای طبیعی - شیروان:

رود اترک – شیروان: ‏ این رود از کوههاى هزار مسجد ، آلاداغ و بینالود سرچشمه می‏گیرد و شاخه اصلى آن از نواحى روستایى قوچان ، به همراه رودخانه‏هاى شیرین چاى و سومبار که به آن مى‏ریزند ، قسمتى از مرز ایران و ترکمنستان را تشکیل مى‏دهد و سپس به دریای مازندران مى‏ریزد. این رودخانه در بعضى از حواشى و سواحل ، از قابلیت‏هاى تفرجگاهى برخوردار است.

غار پوستین دوز - شیروان: این‌ غار در 6 کیلومتری‌ شمال‌ شرقی‌ روستای‌ لوجلی‌ از توابع‌ شیروان‌ و در دامنه ‌کوههای‌ امام‌ حاضر واقع‌ شده‌ است‌. دهانه‌ گنبدی‌ شکل‌ غار، 3 متر ارتفاع‌ و 4 متر عرض‌ دارد. محوطه‌ درون‌ غارطوری‌ است‌ که‌ باید بصورت‌ سینه‌خیز در آن‌ حرکت‌ نمود. پیچ‌ و خم‌های‌ درون‌ غار به‌ حدی‌ است‌ که‌ بدون‌ نخ‌کشی‌ و راهنما ، گردش‌ در آن‌ غیرممکن‌ است‌. طول‌ مفید غار 120 متر و بازدید از آن‌ حدود 2 ساعت‌ به‌ طول‌ می‌انجامد.

غار سلیمان – شیروان: این‌ غار در غرب شیروان در نزدیکی‌ روستای‌ قشلاق‌ کاوه‌ و در کمرکش‌ کوه‌ پیکان‌ واقع‌ شده‌ است‌. غار سلیمان‌ دارای‌ دهانه‌ای‌ وسیع‌ و سقفی‌ از سنگ‌ یکپارچه‌ به‌ طول‌ 25 و عرض‌ 6 متر است‌ که‌ درانتهای‌ آن‌ ، سقف‌ و زمین‌ به‌ هم‌ رسیده‌ که‌ در جهت‌ شرق‌ آن‌ حفره‌هایی‌ وجود دارد. مسیر اصلی‌ غار، پس‌ از طی‌50 متر به‌ انتها می‌رسد. نوع‌ غار، خشک‌ و بدون‌ استالاگمیت‌ و استالاکتیت‌ است‌.

ییلاق زوارم – شیروان: این منطقه ییلاقى در فاصله 28 کیلومترى جنوب غربى شیروان قرار دارد و تا کوههاى تخت‏ میرزا و شوخرى ادامه مییابد. ییلاق دیدنى زوارم چشمه ‏سارهاى متعدد ، آبشارها و حوض‏هاى سنگى زیبا دارد. درختان سر به فلک کشیده چنار، سپیدار، گردو، گیلاس، گلابى ، بادام و دیگر درخت‏هاى کنار جریان آب و درون دره ، زیبایى آنرا دوچندان کرده‏اند.

ییلاق اوغاز – شیروان: این منطقه ییلاقى در 45 کیلومترى شمال شرقى شیروان قرار گرفته است. رودخانه کهنه اوغاز و باغ‏هاى پر درخت اطراف آن ، مناظر طبیعى روستایى ، جریان دائمى آب و آبشارهاى کوچک طبیعى و چشمه‏ هاى بکان و فاطمه خانم جلوه‏هاى ویژه و جذابى دارند.

منطقه حفاظت شده گلول – شیروان: این‌ منطقه‌ با 17000 هکتار مساحت‌ ، در 70 کیلومتری‌ شمال‌ شهر شیروان و در حدود نوار مرزی‌ ایران‌ و ترکمنستان‌ قرار دارد. در این‌ منطقه‌ جنگل‌های‌ تنگ‌ اُرُس‌ و مراتع‌ سرسبز و گونه‌گونی‌ حیات‌ وحش‌ قابل‌ مشاهده‌ است‌.

قره قازان شیروان